US Army - studium „latających spodków” (1949)

Czym jest ten dokument?

To kompletna teczka sztabowa Departamentu Armii z 1949 r. - 25 stron formularzy, notatek i ocen wywiadowczych wokół jednego pytania: czy „latające spodki” to broń obcego mocarstwa? Akta prowadził Wydział Planów i Operacji (P&O - Plans and Operations Division) Sztabu Generalnego Armii USA (GSUSA - General Staff, United States Army), a opracowanie merytoryczne przygotował Wydział Wywiadu (ID - Intelligence Division).

Teczka, pierwotnie opatrzona klauzulami SECRET i CONFIDENTIAL (na skanach przekreślonymi przy odtajnianiu), dokumentuje pełny cykl: od wniosku o ocenę zjawiska, przez studium z marca 1949 r., po nerwową wymianę pism wokół audycji Waltera Winchella o „pociskach z Rosji”.

Luty 1949: sztab chce wiedzieć, czy to obce mocarstwo

Sprawa zaczyna się 24 lutego 1949 r. notatką podpułkownika Peisingera z P&O: sztab planistyczny nie otrzymał dotąd żadnej oceny zjawiska „latających spodków”, a „dopóki zjawisko nie zostanie właściwie ocenione, istnieje możliwość, że ma ono obce implikacje” (s. 4).

Strona 4 - notatka z 24 lutego 1949 r.: P&O nie ma żadnej oceny „spodków”, a zjawisko „może mieć obce implikacje”.

Impulsem były depesze radiowe z lutego 1949 r. Pismo P&O do wywiadu wymienia trzy sygnatury: dwie depesze od dowódcy bazy Kirtland w Nowym Meksyku (z 2 i 19 lutego) oraz jedną z Dowództwa Zaopatrzenia Lotniczego (AMC - Air Materiel Command) w Wright-Patterson w Ohio (s. 5, 9). Z kontekstu epoki wiadomo, że Kirtland leżała w sercu amerykańskiego kompleksu jądrowego, a nad Nowym Meksykiem zgłaszano wtedy masowo „zielone kule ognia”. Tego samego dnia P&O formalnie poprosiło wywiad o studium zjawiska „w zakresie, w jakim dotyczy ono kontynentalnych Stanów Zjednoczonych” (s. 5).

Studium: 210 incydentów, zero śladów obcej technologii

7 marca 1949 r. wywiad odesłał jednostronicowe „Evaluation Study of Phenomenon” (studium oceniające zjawisko) - dziś najciekawszą kartę teczki. Według dokumentu szczegółowe dochodzenia prowadziła specjalna grupa projektowa przy AMC w Wright-Patterson, obejmując raporty „od czerwca 1945 r. do chwili obecnej”, ze wsparciem specjalistów m.in. z RAND Corporation (s. 11).

Strona 11 - jednostronicowe „Evaluation Study of Phenomenon”: 210 incydentów; klauzula CONFIDENTIAL przekreślona przy odtajnieniu.

Bilans: z około 210 incydentów wyjaśniono wówczas mniej więcej 20 procent - głównie pomylone balony meteorologiczne, dalej aparaturę do badań promieniowania kosmicznego, bolidy, meteory, a raz dzienną obserwację Wenus. Tylko dwa zgłoszone incydenty uznano za mistyfikacje.

„Do tej pory nie pojawił się żaden namacalny dowód, który wspierałby teorię, że którykolwiek z incydentów można przypisać działalności obcego państwa. Nie istnieją żadne ściśle tajne projekty doświadczalne rządu USA, które mogłyby za to odpowiadać. Obce urządzenia oznaczałyby osiągnięcia przeczące wielu dobrze zdefiniowanym granicom nauki lotniczej.”
- Evaluation Study of Phenomenon, s. 11

Wywiad dodał własną prognozę: gdyby dane były kompletne, pozostałe 80 procent obserwacji dałoby się sprowadzić do naturalnych zjawisk meteorologicznych i krajowych balonów. Samą falę zgłoszeń ID tłumaczył „rozgłosem, jaki latającym spodkom nadano w prasie i w niektórych kręgach oficjalnych”.

3 kwietnia 1949: Winchell ogłasza „pociski aż z Rosji”

Miesiąc później sprawa wróciła na biurka sztabu - przez radio. Walter Winchell, wpływowy komentator ABC, ogłosił rewelację, którą armia odnotowała w swoim przeglądzie mediów - biuletynie Wydziału Informacji Publicznej z 4 kwietnia 1949 r.

„Nikt z osób na stanowiskach w Waszyngtonie w tej chwili tego nie potwierdzi; ale jeśli ktokolwiek zaprzeczy, ten zaprzeczający będzie kłamcą. «Latające spodki», nigdy nie wyjaśnione przez nikogo z władz, są dziś już z całą pewnością znane jako pociski kierowane, wystrzeliwane aż z Rosji.”
- streszczenie audycji Winchella z 3 kwietnia 1949 r., biuletyn, s. 25

Strona 25 - wojskowy przegląd audycji radiowych; pozycja Winchella w sekcji „FLYING SAUCERS” podkreślona ołówkiem.

Dwa dni później P&O wysłało do wywiadu formularz D/F (Disposition Form - wewnętrzny formularz obiegowy) z żądaniem weryfikacji rewelacji i ustalenia jej źródła (s. 18). Sprawę potraktowano śmiertelnie poważnie.

„Jeżeli twierdzenie pana Winchella jest prawdziwe, to te latające spodki będą przedmiotem ogromnego zainteresowania naszych planistów obrony narodowej.”
- D/F P&O do Wydziału Wywiadu, 5 kwietnia 1949 r., s. 18

Karta obiegowa z tego samego dnia dopisuje krąg odbiorców: „to może zainteresować generałów Maddocksa, Nicholsa, Schuylera i Timbermana” (s. 14).

Odpowiedź wywiadu: nie umiemy tego potwierdzić

18 kwietnia 1949 r. wywiad odpowiedział komentarzem nr 2 (s. 16). Podtrzymał marcową ocenę, zaznaczając, że „dostrzega zainteresowanie planistów obrony każdym obiektem zdolnym do tego, by zostać «wystrzelonym aż z Rosji»”, i zobowiązał się niezwłocznie zgłaszać każdą zmianę oceny.

„CSGID nie jest w stanie zweryfikować twierdzenia pana Winchella [...] i nie posiada żadnych informacji o podstawach tego twierdzenia ani o «informacjach», na których mogło ono bazować. Jest jednak możliwe, że pan Winchell opublikował tę wiadomość, próbując uzyskać od NME jakieś oficjalne oświadczenie w tej sprawie.”
- komentarz nr 2 CSGID, 18 kwietnia 1949 r., s. 16

NME (National Military Establishment) to poprzednik Departamentu Obrony, a CSGID - sztabowe oznaczenie wywiadu. Wywiad nie tylko zdementował tezę o rosyjskich pociskach, ale zasugerował, że gwiazdor radia mógł blefować, by sprowokować wojsko do oficjalnej wypowiedzi. Notatka majora Byrne’a z 20 kwietnia zamyka akta poleceniem: złożyć w P&O (s. 15).

Co to znaczy?

Teczka pokazuje, jak armia lądowa - nie lotnictwo - patrzyła na UFO w 1949 r.: wyłącznie przez pryzmat zagrożenia ze strony obcego mocarstwa. Z kontekstu epoki wiadomo, że obserwacje badały wtedy projekty USAF Sign (1948) i Grudge (1949); sztab armii korzystał z ustaleń grupy przy Wright-Patterson, zamiast prowadzić własne śledztwo.

Studium utrwala na piśmie trzy deklaracje o dużym ciężarze: brak dowodów na działalność obcego państwa, brak tajnego projektu USA mogącego odpowiadać za obserwacje i przekonanie, że reszta wyjaśni się prozaicznie. Wątek Winchella to z kolei modelowy przykład sprzężenia mediów i wojska u progu zimnej wojny: jedna radiowa sensacja uruchomiła formalny obieg dokumentów aż do szczebla generalskiego, choć wywiad od początku nie miał żadnych danych na jej poparcie.

Co pozostaje niejasne

Samych trzech depesz źródłowych z Kirtland i Wright-Patterson w teczce nie ma - znamy tylko sygnatury (CM IN 321, CM IN 1714, CM IN 4712). Nie wiemy więc, jakie konkretnie obserwacje zaniepokoiły sztab w lutym 1949 r.

Studium nie zawiera też listy 210 incydentów ani metodologii - synteza odsyła do materiałów AMC, których nie dołączono. Uderza wreszcie data początkowa dochodzeń: „czerwiec 1945 r.”, dwa lata przed słynną falą obserwacji z 1947 r. Z dokumentu nie sposób rozstrzygnąć, czy to celowe odwołanie do wcześniejszych raportów, czy błąd maszynopisu.