Sary Shagan 1973: zielone koncentryczne kręgi nad sowieckim poligonem rakietowym

SERIA 2 CIA PDF REDACTED
Zdarzenie
Miejsce
Sary Shagan, Kazachstan
Źródło
CIA, 1 plik
Odtajnione
Seria 2, 22 maja 2026

Były obywatel ZSRR opowiedział CIA o poligonie Sary Shagan i o zielonym obiekcie, wokół którego na niebie rozeszły się koncentryczne kręgi.

Opis sprawy

Raport informacyjny CIA (FIRK-311/01638-77, klauzula CONFIDENTIAL) oparty na relacji byłego obywatela ZSRR, który służył na poligonie Sary Shagan w Kazachstanie. Opisuje jednostki i obiekty poligonu, głowice pocisków System-75 (SA-2) i System-300/Aldan (ABM-1 GALOSH) oraz pogłoski o badaniach nad bronią laserową. Późnym latem 1973 informator zobaczył nad Site 7 jasnozielony okrągły obiekt, wokół którego utworzyło się kilka koncentrycznych kręgów; zjawisko było bezgłośne i po kilku minutach zniknęło.

Analiza dokumentu

Czym jest ten dokument?

To raport informacyjny CIA (Intelligence Information Report) z Dyrekcji Operacyjnej (Directorate of Operations), sygnatura FIRK-311/01638-77, z klauzulą CONFIDENTIAL i ostrzeżeniem o wrażliwych źródłach i metodach wywiadu. Na pierwszej stronie wydrukowano zastrzeżenie:

„To raport informacyjny, a nie ostatecznie oceniony materiał wywiadowczy.”
– raport FIRK-311/01638-77, s. 1

Źródłem jest były obywatel ZSRR, który służył na poligonie; pole ACQ (miejsce pozyskania informacji) podaje Niemcy, a DOI (okres, którego informacje dotyczą) listopad 1972 – listopad 1973. Data rozesłania to 20 grudnia; rok jest nieczytelny, ale końcówka sygnatury „-77” wskazuje najpewniej rok 1977. Opublikowany plik ma trzy strony, ale noszą one numery 1, 4 i 5: strony 2 i 3 oryginału nie zostały udostępnione.

Pierwsza strona raportu informacyjnego CIA o poligonie Sary Shagan

Strona 1 – nagłówek raportu, streszczenie i lista dystrybucji.

Poligon i głowice

Według streszczenia raport podaje ograniczone informacje o poligonie Sary Shagan: obiektach, strefach pracy, ogrodzeniu, sztabie regionalnym (jednostka wojskowa V/Ch 03080) i jednostce sprawdzania głowic (V/Ch 03142), a także o głowicach pocisków System-75 [SA-2] i System-300/Aldan [ABM-1 GALOSH], pogłoskach o badaniach laserowych i „niezidentyfikowanym zjawisku powietrznym”.

Zachowane akapity mówią, że w Site 4 sprawdzano głowice obu systemów; głowice System-300/Aldan wożono potem do Site 35 na starty. Według pogłosek był to pocisk obrony przeciwrakietowej (protiworakietnaja oborona, PRO), a informator rozpoznał go w materiałach referencyjnych jako ABM-1/GALOSH. Głowica miała około 2 m długości, 80–100 cm średnicy i około 400 kg, z czarnymi kasetami 45 × 12 cm wypełnionymi metalowymi kulkami (szariki). Głowice SA-2 miały około 100 szarych kaset po 200–300 kulek.

„Źródło nie miało wiedzy o głowicach jądrowych. Wyraziło opinię, że wszystkie systemy mogły być wyposażone w głowice jądrowe. Zaznaczyło jednak, że cała praca jego wydziału miała w zasadzie charakter doświadczalny (opytnaja).”
– uwaga z terenu, s. 4

Akapit 13 przekazuje pogłoskę o eksperymentach z bronią laserową w nieznanym miejscu poligonu, z udziałem „potężnych anten”, bez dalszych szczegółów.

Zielony obiekt nad Site 7

Jednego wieczoru późnym latem 1973 informator oglądał w telewizji zawody sportowe między Kanadą a ZSRR (dokument nie podaje dyscypliny). Wyszedł zaczerpnąć powietrza i zobaczył zjawisko nad Site 7.

Strona 5 raportu CIA z opisem zielonego obiektu nad Site 7

Ostatnia opublikowana strona (numer 5 w oryginale) – opis zjawiska, pod nim zaczerniony fragment.

„Zaobserwował niezidentyfikowany, ostry (jasny) zielony okrągły obiekt lub masę na niebie. Obiekt znajdował się na zachód od obiektu pod kątem obserwacji około 70 stopni. Wysokości obiektu nie dało się ustalić. […] W ciągu 10–15 sekund obserwacji zielony krąg się poszerzył, a w krótkim czasie wokół masy utworzyło się kilka zielonych koncentrycznych kręgów. W ciągu kilku minut barwa zniknęła. Zjawisku nie towarzyszył żaden dźwięk, na przykład wybuchu.”
– raport FIRK-311/01638-77, s. 5

W uwagach z terenu oficer zapisał, że niebo tego wieczoru było bezchmurne, ale informator uważał, że zielona masa była wyżej niż poziom chmur; średnicy nie umiał oszacować. Nie miał zdania, czym było zjawisko, nie było też w związku z nim żadnych pogłosek, a dalszych szczegółów podać nie umiał.

Co to znaczy?

Obserwacja jest jednym z kilku wątków raportu o poligonie, nie jego głównym tematem. CIA zapisała ją tak jak resztę relacji: z oddzieleniem uwag z terenu od słów źródła i bez żadnej oceny. Dokument nie łączy zjawiska z testami prowadzonymi na poligonie ani go nie wyjaśnia.

Redakcje i luki

Zaczerniono szczegóły dotyczące źródła na stronie 1 (poza tym, że to były obywatel ZSRR, który służył na poligonie), numer z pola FIELD NO., dwa pola na liście dystrybucji, duży fragment na górze strony 4, akapit 12 (między akapitami 11 i 13) oraz całą dolną część strony 5 pod opisem zjawiska. Na liście dystrybucji widać m.in. Departament Stanu, DIA, NSA, USIA, FBI i NPIC. Raport został wyłączony z ogólnego harmonogramu odtajniania na podstawie rozporządzenia wykonawczego E.O. 11652.

Kluczowe ustalenia

  • Raport informacyjny CIA FIRK-311/01638-77 z Dyrekcji Operacyjnej, z klauzulą CONFIDENTIAL, wprost zastrzega, że nie jest ostatecznie ocenionym materiałem wywiadowczym.
  • Źródłem jest były obywatel ZSRR, który służył na poligonie Sary Shagan; informacje pozyskano w Niemczech i dotyczą okresu listopad 1972 – listopad 1973.
  • Opublikowano strony 1, 4 i 5 raportu; strony 2 i 3 oraz akapit 12 nie są dostępne.
  • Raport opisuje sprawdzanie głowic System-75 (SA-2) i System-300/Aldan (ABM-1/GALOSH) w Site 4 oraz pogłoski o testach broni laserowej.
  • Późnym latem 1973, podczas transmisji zawodów Kanada–ZSRR, informator zobaczył nad Site 7 jasnozielony okrągły obiekt około 70 stopni nad horyzontem, na zachodzie.
  • W ciągu 10–15 sekund zielony krąg się poszerzył, wokół utworzyło się kilka koncentrycznych kręgów, a po kilku minutach barwa zniknęła; nie było żadnego dźwięku.
  • Informator nie miał zdania, czym było zjawisko, i nie słyszał żadnych pogłosek na jego temat; raport go nie ocenia.

Analiza opracowana z udziałem modelu językowego na podstawie treści odtajnionych dokumentów. Cytaty pochodzą bezpośrednio z raportów.

Dokumenty (1)

CIA: raport wywiadu o ZSRR, poligon Sary Shagan (1973)
PDF

CIA: raport wywiadu o ZSRR, poligon Sary Shagan (1973)

Data: listopad 1973 Lokalizacja: Sary Shagan, Kazachstan
Źródło: war.gov
Sprawdzone z oryginałem dokumentu: poprawki redakcji (13)

Porównaliśmy opis i opracowanie z treścią odtajnionych dokumentów. Tu są miejsca, w których wcześniejsza wersja mijała się z dokumentem, i to, jak je poprawiliśmy.

  1. przed transportem do stanowisk startowych w Site 7 głowice System-300/Aldan wożono potem do Site 35 na starty s. 4 pkt 10: „were taken to Site 35 for launching”; Site 7 to miejsce obserwacji, nie startów.
  2. stopka pierwszej strony zawiera kod paginacji „5 / 4 / 3 / 2 / 1” […] Pełny dokument liczył prawdopodobnie 5 stron, z czego upubliczniono tylko 3. Opublikowany plik ma trzy strony, ale noszą one numery 1, 4 i 5: strony 2 i 3 oryginału nie zostały udostępnione. s. 2 pliku: nagłówek „- 4 -”, s. 3 pliku: „- 5 -”; cyfry 5–1 na marginesie s. 1 to znaczniki kopii, nie paginacja.
  3. Najciekawszy adresat to NPIC […] CIA próbowała korelować obserwację z obrazami z satelitów rozpoznawczych KH-9 Hexagon Na liście dystrybucji widać m.in. Departament Stanu, DIA, NSA, USIA, FBI i NPIC. s. 1: lista dystrybucji bez żadnej wzmianki o korelacji ze zdjęciami; KH-9 nie pada w dokumencie (spekulacja usunięta).
  4. „STATE | DIA | NSA | USIA | FBI | SWS | NPIC | IAS | OSR | OWJ | OSO | OCR” […] dziesięć agencji (wyliczenie usunięte; zostaje lista przykładowa) s. 1: widocznych skrótów jest 12, dwa pola zaczernione; „dziesięć” się nie zgadza.
  5. Datacja „late Summer 1973” NIE pasuje ani do hokejowej Summit Series […] najpewniej turniej Izwiestija (dokument nie podaje dyscypliny) s. 5: „a sport competition between Canada and the USSR”; identyfikacja turnieju to kontekst z pamięci.
  6. Sary Shagan – położonego w Kazachstanie sowieckiego poligonu doświadczalnego broni rakietowych, czynnego od lat 50. XX wieku (usunięte „czynnego od lat 50.”) Dokument nie podaje historii poligonu.
  7. CIA odnotowała ponadto, że na poligonie „nie krążyły żadne wynikające z tego pogłoski” – zjawisko nie wywołało oficjalnej sowieckiej reakcji nie było też w związku z nim żadnych pogłosek s. 5 uwaga z terenu: „There was no resultant rumors”; o reakcji władz dokument nic nie mówi.
  8. Informacje pozyskano od byłego obywatela ZSRR, który wyemigrował do Niemiec […] 1977 – sporządzenie raportu w Niemczech po przesłuchaniu emigranta pole ACQ (miejsce pozyskania informacji) podaje Niemcy […] końcówka sygnatury „-77” wskazuje najpewniej rok 1977 s. 1: „ACQ Germany”, „former Soviet citizen who served”; o emigracji i przesłuchaniu dokument nie mówi; rok w dacie rozesłania nieczytelny.
  9. V/Ch 03142 to jednostka kontroli głowic […] prawdopodobnie zlokalizowana w Site 4 […] V/Ch 03080 to regionalny sztab poligonu – centrum dowodzenia całego kompleksu sztabie regionalnym (jednostka wojskowa V/Ch 03080) i jednostce sprawdzania głowic (V/Ch 03142) s. 1 streszczenie; lokalizacja V/Ch 03142 w Site 4 i rola „centrum dowodzenia” to domysły.
  10. Świadek mówi „wyżej niż chmury” w wieczór BEZ chmur […] CIA świadomie zachowała tę logiczną niespójność niebo tego wieczoru było bezchmurne, ale informator uważał, że zielona masa była wyżej niż poziom chmur s. 5: uwaga z terenu; interpretacja intencji CIA usunięta.
  11. Wyłączenie z harmonogramu E.O. 11652 i utrzymywanie raportu w archiwum przez pół wieku oznacza, że wrażliwa nie była sama technika sowiecka […] lecz źródło, metoda i być może dalsze, wciąż zaczernione korelacje z paragrafu 12. Raport został wyłączony z ogólnego harmonogramu odtajniania na podstawie rozporządzenia wykonawczego E.O. 11652. s. 1: klauzula „Exempt from General Declassification Schedule of E.O. 11652”; wnioski usunięte.
  12. System-75 SA-21 System-75 (SA-2) s. 1 i 4: „System-75 [SA-2]”.
  13. data_zdarzenia: 1973-11-01, „listopad 1973” 1973-08-01, „późne lato 1973” s. 4 pkt 14: „On one evening in late Summer 1973”; listopad 1973 to koniec okresu DOI.

Zobacz też

Źródła

Komentarze

Brak komentarzy. Bądź pierwszy.

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po moderacji
✓ 112 zadowolonych klientów ★ 4.9/5 średnia ocena (17 opinii) ✉ 332 abonentów newslettera