Bahia 1963 — zgłoszenie katastrofy „metalowej kuli” i śledztwo dyplomatyczne

Czym jest ten dokument?

Trzy dokumenty z Serii 5 programu PURSUE układają się w kompletny zapis jednej z najkrótszych „spraw UFO” w amerykańskich archiwach. Pierwszy to raport nasłuchu radiowego FBIS (Foreign Broadcast Information Service – służby nasłuchu mediów CIA) z akt NASC (Narodowej Rady Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej przy Prezydencie USA), z odręcznymi adnotacjami. Dwa kolejne to depesze Departamentu Stanu z 14 i 20 listopada 1963 roku, krążące między ambasadą w Rio de Janeiro, konsulatem w Salvadorze i Waszyngtonem.

Sprawa zaczyna się od sensacyjnego komunikatu brazylijskiego radia o katastrofie „wielkiej metalowej kuli” z ciałem w środku, a kończy jedenaście dni później suchym werdyktem: historia została sfabrykowana w Rio.

Noc, w której spadła „metalowa kula”

Strona 1 – raport FBIS z nasłuchu Radia Tupi z Rio de Janeiro, z odręcznymi adnotacjami kierownictwa NASC.

8 listopada 1963 roku o 23:30 Radio Tupi z Rio de Janeiro nadało komunikat, który FBIS przechwycił i przetłumaczył następnego dnia:

„Doniesienia z gminy Conde w stanie Bahia mówią, że w centrum miasta spadła wielka metalowa kula, żłobiąc dziurę o głębokości czterech metrów. Tajemnicza kula ma otwory w kształcie okien, pokryte grubym szkłem. W środku znajduje się ludzkie ciało ubrane w ciężki strój, noszący inskrypcje, których nie da się odczytać.”

Komunikat kończył się zdaniem, że „ludność Conde jest zaintrygowana, a władze zostały poinformowane”.

Adnotacje z akt NASC

Na raporcie widać odręczne dopiski. W prawym górnym rogu notatka adresowana do współpracownika o nazwisku Sheldon: „Ciekawy raport. Proszę o zwrot”, podpisana inicjałami E.C.W. – Edwarda C. Welsha, sekretarza wykonawczego NASC. Niżej druga adnotacja, datowana 13 listopada: „Poprosiłem Departament Stanu (Nesbitt), by dał nam znać, jeśli ambasada prześle jakiekolwiek informacje”.

Ta krótka notatka uruchomiła całą machinę weryfikacji: biuro doradzające prezydentowi w sprawach kosmosu oficjalnie zapytało dyplomatów o plotkę z brazylijskiej prowincji.

Dyplomatyczny łańcuch pytań

Strona 1 – depesza ambasady w Rio de Janeiro z 14 listopada 1963 roku, przekazana tego samego dnia Departamentowi Obrony i NASA.

Ambasada zareagowała depeszą attaché naukowego Simonpietriego do konsulatu w Salvadorze. Prosił o potwierdzenie „jednoznacznego zaprzeczenia” doniesieniu prasowemu, jakoby w okolicy znaleziono „wielki metalowy załogowy balon”, a na pokładzie „zmarłego członka załogi w mundurze lub skafandrze kosmicznym z dziwnymi oznaczeniami”. Depesza odnotowuje zarazem, że jakiś obiekt rzeczywiście widziano wtedy w powietrzu – wstępnie uznano go za balon meteorologiczny, lecz „żadnego takiego obiektu nie znaleziono na ziemi”.

Werdykt: „Statek powietrzny, którego nie było”

Strona 1 – raport zbiorczy ambasady z 20 listopada 1963 roku, zatytułowany „Negatywny raport o UFO”.

Rozstrzygnięcie przyniósł telegram konsula Harolda Midkiffa z Salvadoru, zacytowany w końcowym raporcie:

„Historia o dziwnym obiekcie opadającym w rejonie Conde w stanie Bahia najwyraźniej sfabrykowana w Rio; żadnych takich obiektów nie widział nikt w okolicy, według reporterów prasowych i innych, którzy pospieszyli tam, zanim napłynęły doniesienia o śledztwie; sekretarz bezpieczeństwa publicznego spekulował, że obiekt mógł być balonem meteorologicznym, ale żadnej takiej obserwacji nie zweryfikowano.”

Konsulat dołączył wycinki prasowe: „Diario de Noticias” z 9 listopada podał, że brazylijskie Ministerstwo Aeronautyki kategorycznie zaprzeczyło, jakoby w Conde był jakikolwiek „dziwny obiekt”, a „Jornal da Bahia” z 11 listopada zatytułował tekst „Statek powietrzny, którego nie było”. Reporter tej gazety ironizował, że jedynym zdumiewającym aspektem sprawy był produkt uboczny: telegram do redakcji nadał z federalnego urzędu w Conde starym nadajnikiem alfabetu Morse'a – „a pięć minut później miał odpowiedź z Salvadoru”.

Co to znaczy?

Sprawa z Conde to rzadki w odtajnionych aktach przykład pełnego, udokumentowanego cyklu weryfikacji sensacji: nasłuch CIA wychwytuje audycję, biuro przy Białym Domu pyta Departament Stanu, ambasada odpytuje konsulat, a na miejscu relacje zbierają dziennikarze i lokalne władze. Trzy instytucje w jedenaście dni sprowadziły „kosmiczną kulę z ciałem pilota” do radiowej fabrykacji z Rio.

Wymowny jest kontekst: ostatni dokument powstał 20 listopada 1963 roku, dwa dni przed zabójstwem prezydenta Johna F. Kennedy'ego. Fakt, że NASC poświęciła czas prowincjonalnej plotce, pokazuje, jak poważnie w epoce wyścigu kosmicznego traktowano każde doniesienie o „obiekcie z załogą” – również po to, by je rzetelnie obalić.

Redakcje

Wszystkie trzy dokumenty mają klauzulę UNCLASSIFIED (jawne) i zostały formalnie odtajnione: raport FBIS pod numerem NND 968063, depesze pod NND 939551. W tekście nie widać zaczernień – trudności w odczycie wynikają z jakości kopii dalekopisowych. Drugą stronę raportu z 20 listopada zamyka podpis André C. Simonpietriego, attaché naukowego, „w imieniu Ambasadora”. W temacie raportu widnieje literówka: rok „1964” zamiast 1963.