Tajny raport CIA o duszy: jak wojsko USA tłumaczyło wyjście z ciała fizyką kwantową

W archiwach amerykańskiego wywiadu wojskowego od ponad czterdziestu lat leży dokument, który próbuje udowodnić, że ludzka dusza, czyli świadomość, może opuścić ciało. Według tej tezy potrafi ona dotrzeć aż do bezczasowego Absolutu.

Nie napisał go mistyk ani guru z Kalifornii, lecz oficer w mundurze. To właśnie ten raport CIA, dziś znany jako Gateway Process, opisuje świadomość jako hologram dostrojony do wszechświata.

Według metryki dokumentu Analysis and Assessment of Gateway Process (US Army / CIA, 9 czerwca 1983) autorem analizy jest oficer wywiadu wojskowego Wayne M. McDonnell, a adresatem — US Army Operational Group przy INSCOM.

Dokument nosi numer kontrolny CIA-RDP96-00788R001700210016-5 i przez dekady pozostawał niezauważony. Zgodnie z metryką w bazie CIA FOIA Reading Room raport sporządzono 9 czerwca 1983 roku, a odtajniono go w 2003 roku.

Prawdziwą drugą młodość przeżył jednak później — około 2021 roku stał się internetowym viralem jako rzekomy dowód, że rząd USA badał projekcję astralną.

Czym właściwie jest Gateway Process

Sednem raportu jest opis systemu treningowego. Miał on zsynchronizować pracę obu półkul mózgowych, by przesunąć świadomość poza sferę fizyczną.

Według definicji zawartej w dokumencie Analysis and Assessment of Gateway Process (1983) cel był ambitny do granic absurdu. Nie chodziło o relaksację, lecz o ucieczkę poza ograniczenia czasu i przestrzeni.

Fundamentally, the Gateway Experience is a training system designed to bring enhanced strength, focus and coherence to the amplitude and frequency of brainwave output between the left and right hemispheres so as to alter consciousness, moving it outside the physical sphere so as to ultimately escape even the restrictions of time and space.

— Wayne M. McDonnell, Analysis and Assessment of Gateway Process, US Army/CIA, 9 czerwca 1983

Technicznym narzędziem tej „ucieczki” miała być metoda Hemi-Sync, czyli synchronizacja półkul mózgowych za pomocą nagrań audio.

Jak opisuje sam raport oraz reportaż Vice poświęcony dokumentowi, technika ta i taśmy dźwiękowe pochodziły z Monroe Institute.

Była to instytucja założona przez Roberta Monroe, byłego dyrektora radiowego. To właśnie Monroe w książce Journeys Out of the Body (1971) spopularyzował termin out-of-body experience, czyli „doświadczenie poza ciałem”.

Już w tym miejscu pojawia się pierwsza pułapka interpretacyjna. Popularna nazwa „raport CIA” jest myląca — dokument powstał w strukturach US Army, konkretnie w INSCOM, czyli wywiadzie wojskowym.

CIA jedynie go archiwizowała i udostępniła w ramach Freedom of Information Act. To, że dziś znajdziemy go na serwerze readingroom.cia.gov, nie znaczy, że Centralna Agencja Wywiadowcza zlecała badania nad astralną projekcją.

Umysł jako hologram dostrojony do wszechświata

Cały wywód McDonnella opiera się na tak zwanej fizyce holograficznej. Autor wywodzi ją z prac dwóch realnych uczonych.

Według sekcji o fizyce holograficznej w raporcie z 1983 roku chodzi o neurobiologa Karla Pribrama ze Stanford University oraz fizyka Davida Bohma z University of London.

McDonnell zbudował na ich teoriach śmiałą tezę: ludzki umysł sam jest hologramem.

According to the theories of Karl Pribram, a neuroscientist at Stanford University and David Bohm, a physicist at the University of London, the human mind is also a hologram which attunes itself to the universal hologram by the medium of energy exchange thereby deducing meaning and achieving the state which we call consciousness.

— Analysis and Assessment of Gateway Process (1983), sekcja o fizyce holograficznej

W tym ujęciu świadomość nie jest wytworem mózgu, lecz efektem dostrojenia się indywidualnego hologramu do hologramu uniwersalnego. Mózg w tej narracji przypomina raczej radioodbiornik niż generator.

Raport idzie dalej i opisuje sam wszechświat jako jeden gigantyczny hologram.

The universe is composed of interacting energy fields, some at rest and some in motion. It is, in and of itself, one gigantic hologram of unbelievable complexity.

— Analysis and Assessment of Gateway Process (1983)

Tu jednak naukowa rzetelność dokumentu staje się przedmiotem poważnych wątpliwości. David Bohm rzeczywiście rozwijał koncepcję implicate order (porządku ukrytego), opisaną w jego książce Wholeness and the Implicate Order (1980).

Pribram z kolei stworzył holonomiczny model mózgu, traktujący pamięć jak wzorzec interferencji fal.

Otwartym pytaniem pozostaje, czy interpretacja w raporcie rzetelnie oddaje ich prace, czy raczej nadużywa terminologii kwantowej w celu uzasadnienia projekcji astralnej.

Zwolennicy tej narracji traktują dokument jak naukowy dowód; krytycy widzą w nim swobodną żonglerkę pojęciami fizyki.

Kim był człowiek stojący za teorią

Choć podpis pod raportem należy do McDonnella, model fizyki świadomości czerpie najwięcej z prac zupełnie innej postaci.

Według analiz poświęconych dokumentowi (m.in. AllThatsInteresting) intelektualnym fundamentem raportu są teorie biomedyka i mistyka Itzhaka Bentova.

To autor książki Stalking the Wild Pendulum. To Bentov traktował człowieka jak oscylator, a wszechświat jako hologram.

Porównanie mózgu do odbiornika radiowego, które przewija się przez raport, pochodzi właśnie od Bentova. Jak opisują te analizy, Bentov widział mózg jako swego rodzaju odbiornik dostrajający się do „uniwersalnego przekazu umysłu”.

To obrazowa metafora, która zgrabnie łączy się z holograficznym modelem Pribrama i Bohma.

Biografia Bentova zawiera jednak szczegół, który nadaje całej sprawie niepokojący rys. Według Wikipedii Itzhak Bentov urodził się 9 sierpnia 1923 roku w Czechosłowacji, a zmarł 25 maja 1979 roku.

Nie dożył powstania raportu, który w 1983 roku oparł się na jego myśli. Co więcej, zginął w okolicznościach, których dramatyzm trudno przecenić.

Bentov zginął w katastrofie lotu American Airlines Flight 191 pod Chicago. Jak podają Wikipedia i Encyclopædia Britannica, była to najtragiczniejsza katastrofa lotnicza w historii Stanów Zjednoczonych — 25 maja 1979 roku zginęły w niej 273 osoby.

Człowiek, który teoretyzował o nieśmiertelnej iskrze świadomości opuszczającej ciało, sam zginął, gdy samolot McDonnell Douglas DC-10 utracił lewy silnik tuż po starcie z lotniska O'Hare.

Co raport mówi o duszy i Absolucie

Najdalej idący fragment dokumentu opisuje powrót świadomości do stanu nazwanego „Absolutem”.

Według fragmentu o Absolucie w raporcie z 1983 roku jest to energia w stanie nieskończoności, całkowicie w spoczynku, która sama nie może już generować hologramów.

McDonnell określa ją jako świadomą siłę — pierwotną moc istnienia bez formy.

Kluczowa dla całej narracji jest teza, że świadomość wraca do Absolutu, niosąc ze sobą wszystkie zgromadzone wspomnienia. To właśnie ten wątek najbardziej zbliża raport do klasycznych relacji o doświadczeniach bliskich śmierci.

Dokument dodaje do tego język fizyki i mówi o zachowaniu pełnej pamięci, czyli tożsamości.

When a person experiences the out-of-body state he is, in fact, projecting that eternal spark of consciousness and memory which constitutes the ultimate source of his identity.

— Analysis and Assessment of Gateway Process (1983), fragment o stanie poza ciałem

Warto oddzielić tutaj fakt od interpretacji. Faktem jest, że dokument o takiej treści istnieje, ma numer kontrolny i został odtajniony.

Spekulacją — i to autora raportu, nie nauki — jest natomiast teza, że istnieje „wieczna iskra świadomości”, którą można rzutować poza ciało.

Hipoteza zakłada, że tożsamość jest niezależna od mózgu; współczesna neuronauka takiego twierdzenia nie potwierdza, a sam raport nie przedstawia eksperymentalnych dowodów.

Dlaczego zniknęła strona dwudziesta piąta

Najgłośniejszą zagadką dokumentu stała się brakująca strona 25, urwana w połowie zdania. Według reportażu Vice „Found: Page 25 of the CIA's Gateway Report” strona ta przez lata była nieobecna w publicznie dostępnej wersji raportu.

Składano liczne wnioski w trybie FOIA, lecz CIA konsekwentnie je odrzucała, twierdząc, że nigdy nie posiadała tej strony.

Brakująca strona urosła do rangi internetowej legendy. W narracji krążącej po sieci miała zawierać najbardziej sensacyjne wnioski — rzekomy klucz do całego dokumentu.

Rzeczywistość okazała się znacznie mniej spektakularna, gdy stronę w końcu odnaleziono.

• Miejsce odnalezienia: według reportażu Vice zaginiony fragment odkryto w 2021 roku w archiwum Monroe Institute w miejscowości Faber w stanie Wirginia.
• Treść: zgodnie z relacją tego źródła była to kontynuacja technicznego wywodu, a nie ukryta prawda.
• Status „sensacji”: samo odnalezienie strony jest faktem potwierdzonym, ale jej „sensacyjna” warstwa to raczej legenda dorobiona przez internet niż realna zawartość.

Otwartym pytaniem pozostaje jednak kompletność odnalezionego dokumentu.

Źródła zgodnie opisują treść jako techniczną, nie sensacyjną, lecz nie sposób w stu procentach wykluczyć, że odnaleziona w archiwum strona jest identyczna z oryginałem z 1983 roku.

W przypadku dokumentów o tak burzliwej historii ostrożność wobec każdego ogniwa łańcucha jest uzasadniona.

Czy to naprawdę było stanowisko armii USA

Najważniejsze pytanie dotyczy statusu samego dokumentu: czy był oficjalną doktryną, czy prywatną syntezą jednego oficera. Raport powstał w strukturach US Army przy INSCOM, ma odbiorcę i numer kontrolny, co nadaje mu pozór urzędowej rangi.

Jednocześnie jego treść jest na wskroś autorska — to McDonnell połączył fizykę Bohma i Pribrama z mistycyzmem Bentova oraz taśmami Monroe Institute.

Sceptycy zwracają uwagę, że dokument może być raczej referatem niż wynikiem programu badawczego. Analityk wywiadu oceniał metodę Gateway na zlecenie i przedstawił jej teoretyczne podstawy — co nie oznacza, że armia czy CIA przyjęły te tezy za swoje.

Zwolennicy interpretacji o tajnych badaniach nad świadomością wskazują z kolei, że samo zamówienie takiej analizy świadczy o realnym zainteresowaniu instytucji. Obie strony operują na tym samym dokumencie, wyciągając przeciwne wnioski.

Pełna kolekcja materiału jest dziś szeroko dostępna w internecie. Według biblioteki Project Avalon dokument hostowany jest wraz z podkatalogiem The Gateway Tapes pod sygnaturą odpowiadającą numerowi kontrolnemu raportu.

Jego mirror udostępnia także archiwum The Black Vault oraz Internet Archive. Ta powszechna dostępność paradoksalnie wzmacnia mit — łatwość, z jaką można dziś pobrać „tajny raport CIA”, sprawia, że krąży on bez kontekstu o swoim wojskowym pochodzeniu.

Po czterech dekadach od powstania dokumentu warto rozdzielić twarde fakty od interpretacji narosłych wokół niego. Poniższe zestawienie porządkuje to, co da się potwierdzić źródłowo, oraz to, co pozostaje w sferze hipotez i legend.

1. Fakt: dokument Analysis and Assessment of Gateway Process istnieje, datowany jest na 9 czerwca 1983, sygnowany przez Wayne'a M. McDonnella i odtajniony w 2003 roku.
2. Fakt: opiera się na fizyce holograficznej z odwołaniem do Karla Pribrama i Davida Bohma oraz na koncepcjach Itzhaka Bentova.
3. Fakt: technika Hemi-Sync i taśmy pochodzą z Monroe Institute, którego założyciel spopularyzował termin „doświadczenie poza ciałem” w 1971 roku.
4. Fakt: brakująca strona 25 została odnaleziona w 2021 roku w archiwum Monroe Institute i zawiera dalszy techniczny wywód.
5. Niepewne: czy odnaleziona strona jest identyczna z oryginałem z 1983 roku i kompletna.
6. Niepewne: w jakim stopniu raport odzwierciedlał oficjalne stanowisko armii USA i CIA, a w jakim był prywatną syntezą jednego oficera.
7. Sporne: czy interpretacja prac Bohma i Pribrama jest rzetelna naukowo, czy stanowi nadużycie terminologii kwantowej.

Sam dokument nie rozstrzyga żadnego z tych pytań — i to jest być może jego najważniejsza cecha. Raport Gateway nie jest dowodem na istnienie duszy ani na to, że świadomość przeżywa śmierć.

Jest świadectwem tego, że w 1983 roku ktoś w mundurze potraktował te pytania na tyle poważnie, by napisać o nich kilkudziesięciostronicowy referat.

Co pozostaje za horyzontem

Najtrwalszą wartością raportu Gateway nie jest jego treść, lecz pytanie, które stawia samym swoim istnieniem. Dokument łączy realną fizykę, realne nazwiska i realne instytucje z twierdzeniami, których nauka nie potwierdza.

Robi to z powagą urzędowego maszynopisu, co czyni z niego doskonałe lustro: każdy widzi w nim to, w co już wierzy.

Dla zwolenników idei nieśmiertelnej świadomości to ukryty dowód, że rząd USA wiedział więcej, niż mówił.

Dla sceptyków — ciekawostka archiwalna, w której pojedynczy oficer przemycił popularny ezoteryzm lat siedemdziesiątych w język wojskowego raportu.

Oba odczytania da się obronić, bo dokument nie zawiera danych eksperymentalnych, które rozstrzygnęłyby spór.

Pozostaje więc pytanie, które raport McDonnella zadaje, ale na które nie odpowiada: gdzie kończy się mózg, a zaczyna świadomość.

Czy „wieczna iskra”, o której pisze dokument, to realny byt rzutowany poza ciało, czy poetycka metafora ubrana w język hologramów?

Itzhak Bentov, który zbudował ten model, nie zdążył poznać losów swojej myśli.

A strona 25, przez lata uważana za klucz do tajemnicy, okazała się jedynie kolejnym akapitem — granica poznania nie zawsze kryje sensację, czasem kryje po prostu następne zdanie, urwane w pół słowa.