Najstarszy sennik świata: ile ma lat i co w nim stoi

Najstarszy zachowany sennik świata ma ponad trzy tysiące lat i jest spisany na papirusie. Nie pochodzi z Grecji ani z Babilonu, a z osady robotników budujących grobowce w Dolinie Królów.

To dokument o nazwie Papirus Chester Beatty III, datowany na czasy Ramzesa II, czyli ok. XIII wieku przed naszą erą.

Pytanie o najstarszy sennik wraca regularnie, a odpowiedzi w sieci mieszają trzy różne tradycje. Warto je rozdzielić.

Egipski papirus z Deir el-Medina

Papirus znaleziono w Deir el-Medina – wiosce rzemieślników pracujących przy grobowcach faraonów. Ludzie, którzy go używali, byli skrybami i kamieniarzami, nie kapłanami.

Tekst ma układ tabelaryczny. Po lewej opis snu, po prawej werdykt: dobry albo zły, a dalej krótkie wyjaśnienie.

Zapisano w nim około dwustu snów. Przykładowy wpis mówi, że sen o zaglądaniu do głębokiej studni jest zły, bo oznacza uwięzienie.

Jeśli człowiek widzi siebie we śnie patrzącego w głąb studni – źle. Oznacza to, że zostanie wtrącony do więzienia.

Mezopotamia i tablice z Niniwy

Druga tradycja jest niemal równie stara i pochodzi z Mezopotamii. Najbardziej znany zbiór to akadyjski cykl określany jako Iškar Zaqīqu, czyli Księga Snów.

Tablice z tym tekstem przetrwały w bibliotece Asurbanipala w Niniwie z VII wieku przed naszą erą. Same kompozycje są jednak starsze od zachowanych kopii.

Mezopotamski sennik różni się od egipskiego podejściem. Obok interpretacji zapisano w nim rytuały odwracające skutki złego snu.

Artemidoros i pierwsza metoda

Trzecia tradycja jest młodsza, ale najbardziej wpływowa. W II wieku naszej ery Artemidoros z Daldis spisał pięć ksiąg zatytułowanych Oneirokritika.

Jego dzieło nie jest listą gotowych znaczeń. Artemidoros wprowadził zasadę, która do dziś odróżnia poważną interpretację od wyliczanki.

Twierdził, że ten sam sen znaczy co innego u rzemieślnika, co innego u żeglarza, a co innego u niewolnika. Znaczenie zależy od śniącego, nie tylko od symbolu.

• Egipt – ok. XIII w. p.n.e., układ tabelaryczny, werdykt dobry albo zły
• Mezopotamia – kopie z VII w. p.n.e., interpretacja plus rytuał zaradczy
• Grecja – II w. n.e., pierwsza metoda uwzględniająca osobę śniącego

Dlaczego „sennik egipski" z kiosku nie jest egipski

Broszury sprzedawane pod nazwą „sennik egipski" nie mają związku ze starożytnym Egiptem. To druki jarmarczne z XIX i XX wieku, którym nadano egzotyczny tytuł dla lepszej sprzedaży.

Ten sam mechanizm dotyczy „sennika cygańskiego" i kilku innych nazw. Egzotyczna metka miała dodać wiarygodności, a nie wskazać źródło.

Prawdziwy egipski materiał jest krótki, surowy i pozbawiony rozbudowanych opisów. Nie przypomina kilkusetstronicowych wydań z lat dziewięćdziesiątych.

Co z tego zostało w dzisiejszych sennikach

Z Egiptu przetrwał format: symbol, znaczenie, ocena. Większość współczesnych senników, także internetowych, powtarza dokładnie ten układ.

Z Mezopotamii została myśl, że na zły sen można zareagować działaniem. Dziś przyjmuje to formę porady, nie rytuału.

Z Artemidorosa zostało najmniej, a szkoda, bo to jego wkład ma największą wartość. Sen o wodzie u osoby po powodzi i u kogoś, kto wybiera się nad morze, to dwa różne sny.

Jak czytać sennik sensownie

Najstarsze senniki świata były spisami doświadczeń zbiorowych, nie wyrocznią. Służyły do rozmowy o niepokoju, który trudno nazwać wprost.

Najrozsądniejszy sposób korzystania z sennika zaczyna się od pytania, co dany symbol znaczy w twoim życiu teraz. Dopiero potem warto sprawdzić, co mówi tradycja.