Erywań 1971: praca Kardaszewa i Sacharowa i radziecka „komisja od latających spodków”

Czym jest ten dokument?

To dwustronicowy raport informacyjny (Intelligence Information Report) Dyrektoriatu Wywiadu CIA nr 00-B-321/07709-72, rozesłany 10 kwietnia 1972 roku, z odnośnikiem do sprawy DCS 57,026. Temat: „Spekulatywna praca N. Kardaszewa i A. Sacharowa o naładowanej masie w przestrzeni na konferencji o pochodzeniu życia, Armenia, 6–8 września 1971 / Niski poziom naukowy pozostałych referatów radzieckich”.

Źródło opisano jako obywatela USA (dalsza część opisu zaczerniona). Raport „składa się z redagowanych streszczeń listu otrzymanego od wiarygodnego kolegi, który uczestniczył w konferencji w Erywaniu”. Całość opatrzono formułą „TO JEST INFORMACJA NIEZWERYFIKOWANA”, a klauzula „Confidential” jest na obu stronach przekreślona.

Strona 1, nagłówek raportu: kraj „USSR”, numer 00-B-321/07709-72, data rozesłania 10 kwietnia 1972; niżej punkty 1–3 relacji z konferencji.

Czarna dziura, która „odbija”

Według raportu N. S. Kardaszew z Instytutu Badań Kosmicznych w Moskwie wygłosił „interesującą, ale wysoce spekulatywną” pracę o ogólnej teorii względności i możliwości zapadnięcia się ciała w czarną dziurę. Współautorem był „międzynarodowej sławy fizyk teoretyczny Andriej D. Sacharow”.

Praca dotyczyła tego, co się dzieje, gdy zapada się masa naładowana elektrycznie. Kardaszew tłumaczył, że masa bez ładunku po prostu przekroczyłaby punkt osobliwości grawitacyjnej i „znikła na zawsze”: zamknęłaby się w sobie i straciła kontakt ze światem zewnętrznym.

„Sowieci spekulowali, co by się stało, gdyby masa była naładowana. Stwierdzili, że wówczas masa byłaby w stanie się odbić. Zapadłaby się, lecz odbiłaby się z powrotem. Jednak masa powróci w innej części czasoprzestrzeni.”
raport CIA 00-B-321/07709-72, s. 1

Sacharow i „bardziej skomplikowana” przestrzeń

Po wystąpieniu Kardaszew powiedział amerykańskiemu uczestnikowi, że Sacharowa badanie interesowało głównie dlatego, iż wskazuje, że struktura przestrzeni może być znacznie bardziej skomplikowana, niż się obecnie sądzi. Samego Kardaszewa ciekawiły implikacje dla astrofizyki, „o ile podstawowa fizyka zjawiska jest poprawna”.

Amerykański uczestnik uznał spekulację autorów za „trochę fantastyczną”; jego zdaniem „wystartowali w dość dziki sposób”. Uważał jednak, że praca była „ugruntowana w dobrej i solidnej fizyce”. Raport dodaje, że Kardaszew w podejściu do problemów naukowych bardzo przypomina swojego przełożonego i dawnego nauczyciela z Instytutu, I. S. Szkłowskiego: „nie boi się spekulować w poszukiwaniu rozwiązania”.

Portret Kardaszewa

Punkt 4 to charakterystyka osoby. Amerykanin uważa Kardaszewa za „bardzo kompetentnego technicznie” i „bardzo opanowanego”. Przypomina sytuację z wiosny 1971 roku, gdy razem z Kardaszewem i L. I. Matwiejenką odwiedził akademika Lwa Arcymowicza, sekretarza Wydziału Fizyki Ogólnej i Astronomii Akademii Nauk. Matwiejenko z Instytutu Badań Kosmicznych, „członek partii komunistycznej i bardzo biegły w sprawach politycznych”, w obecności Arcymowicza „niemal się kulił”, a Kardaszew był „spokojny i pewny siebie” w rzeczowej rozmowie ze starszym akademikiem.

„Komisja od latających spodków”

Fragment najważniejszy dla tego działu dotyczy reszty konferencji. Poziom większości radzieckich referatów był według relacji „niezbyt wysoki”: mało znany uczony („źródło nie mogło sobie przypomnieć jego nazwiska”) wygłosił „bardzo naiwną” pracę o wykrywalności planet. Inny radziecki uczestnik był członkiem komisji, którą ZSRR powołał do badania niezwykłych zjawisk, „innymi słowy, latających spodków”.

„Wygłosił poważny referat, który był w istocie bardzo zabawny. Jego podejście brzmiało: »Cóż, oczywiście wiemy, że w tym rzekomym zjawisku (latających spodkach) nic nie ma, ale z drugiej strony…«”
raport CIA, s. 2

Podczas tego wystąpienia Szkłowski i inni Sowieci „żartowali i śmiali się, najwyraźniej nie traktując uwag mówcy poważnie”. Później Szkłowski powiedział amerykańskiemu uczestnikowi:

„»Komisja od latających spodków« składa się z wielu polityków, teoretyków, historyków i ludzi podobnego pokroju. Ma niewiele, jeśli w ogóle, talentu naukowego.”
I. S. Szkłowski według raportu CIA, s. 2

Strona 2, punkty 4–6: wizyta u akademika Arcymowicza, referat o „latających spodkach” i opinia Ginzburga; u góry przekreślona klauzula „Confidential”.

Na koniec raport wspomina dwa inne wystąpienia. Szkłowski mówił ogólnie i zajmująco o „interesującym, ale nieważnym” temacie. Witalij L. Ginzburg, „jeden z czołowych astronomów ZSRR”, o „pierwszorzędnym umyśle” i według źródła mocniejszy w fizyce od Szkłowskiego, mówił o podstawach teorii fizycznej. Zapytany przez Amerykanina, czy konferencja poświęcona tak teoretycznym tematom ma sens, odparł: „Cóż, jeśli pomoże zbudować poparcie dla radzieckich badaczy, by dostali nowy sprzęt astronomiczny, to z pewnością konferencja ma sens”.

Co to znaczy?

Raport przekazuje, z drugiej ręki, informację, że w ZSRR działała komisja do badania „niezwykłych zjawisk”, którą amerykański uczestnik utożsamia z latającymi spodkami, i że czołowi radzieccy uczeni obecni na sali nie traktowali jej referatu poważnie. To jedyne zdanie o UFO w dokumencie; reszta dotyczy fizyki teoretycznej i oceny ludzi. Dokument nie mówi nic o cywilizacjach pozaziemskich.

Co pozostaje niejasne

Raport nie ujawnia tożsamości źródła ani autora listu; wiadomo tylko, że źródło to obywatel USA, a list napisał „wiarygodny kolega” obecny w Erywaniu. Dokument nie podaje nazwy, składu ani umocowania radzieckiej „komisji od latających spodków”: nie wiadomo, kiedy powstała, komu podlegała ani co badała. Nie podaje też nazwiska jej członka, który wygłosił referat.